Για έναν γονέα που το παιδί του ζει με Διαβήτη Τύπου 1, η εγρήγορση περισσότερο από επιλογή, είναι ένστικτο επιβίωσης. Η ανάγκη να γνωρίζει ανά πάσα στιγμή την τιμή του σακχάρου, το τι έφαγε το παιδί ή αν έκανε τη σωστή δόση ινσουλίνης, πηγάζει από την αγάπη και τον φόβο για την υγεία του. Ωστόσο, υπάρχει ένα σημείο όπου η φροντίδα μπορεί να μετατραπεί σε ασφυκτικό έλεγχο, προκαλώντας κούραση και αντίδραση στο παιδί.
Η ψυχολογία πίσω από τον έλεγχο
Η υπερ-επαγρύπνηση είναι η απάντηση του γονέα στην αβεβαιότητα της νόσου. Όταν όμως αυτή η εγρήγορση γίνεται υπερβολική, το παιδί εισπράττει ένα έμμεσο μήνυμα: «Δεν είσαι ικανό να τα καταφέρεις μόνο σου» ή «Ο διαβήτης σου είναι πιο σημαντικός από εσένα».
Ειδικά στην εφηβεία, όπου η ανάγκη για ανεξαρτησία είναι κυρίαρχη, οι συνεχείς ερωτήσεις («Πόσο είσαι;», «Γιατί είσαι 180;», «Έκανες ινσουλίνη;») βιώνονται ως εισβολή στην ιδιωτικότητα. Το αποτέλεσμα; Το παιδί μπορεί να αρχίσει να κρύβει μετρήσεις ή να σταματήσει να συνεργάζεται, επειδή θέλει να ανακτήσει τον έλεγχο της ζωής του.
Πού σταματά η φροντίδα και πού αρχίζει ο έλεγχος;
Το όριο βρίσκεται στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
- Φροντίδα είναι να εκπαιδεύουμε το παιδί, να του δίνουμε τα εργαλεία και να είμαστε εκεί ως δίχτυ ασφαλείας όταν κάτι πάει στραβά.
- Έλεγχος είναι να παίρνουμε κάθε απόφαση εμείς, να κρίνουμε κάθε αριθμό στο μετρητή και να μην αφήνουμε χώρο στο παιδί να δοκιμάσει, να κάνει λάθος και να μάθει.
Η υπερβολική παρέμβαση εμποδίζει το παιδί να αναπτύξει την απαραίτητη «αυτο-αποτελεσματικότητα». Αν ένας ενήλικας είναι πάντα εκεί για να διορθώσει μια τιμή πριν το παιδί το σκεφτεί, το παιδί δεν μαθαίνει ποτέ πώς να διαχειρίζεται τη δική του κατάσταση.
Η τεχνολογία ως «αποσυμπιεστής»
Τα σύγχρονα συστήματα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης (CGM) με δυνατότητα κοινής χρήσης δεδομένων (sharing) είναι ένα δίκοπο μαχαίρι. Από τη μία, χαρίζουν ηρεμία στον γονέα. Από την άλλη, μπορούν να οδηγήσουν σε «ψηφιακή καταδίωξη» του παιδιού.
Μια καλή στρατηγική είναι να συμφωνήσετε σε «ζώνες ασφαλείας». Για παράδειγμα, ο γονέας παρεμβαίνει ή στέλνει μήνυμα μόνο αν η τιμή πέσει κάτω από ένα συγκεκριμένο όριο ή αν παραμείνει υψηλή για αρκετή ώρα. Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί νιώθει ότι έχει τον πρώτο λόγο στη διαχείριση, ενώ ο γονέας παραμένει ο φύλακας-άγγελος στο παρασκήνιο.
Πώς να χτίσετε μια σχέση εμπιστοσύνης
- Αλλάξτε την προσέγγιση: Αντί να ρωτάτε τον αριθμό, ρωτήστε «Πώς νιώθεις;» ή «Χρειάζεσαι βοήθεια με κάτι;».
- Μοιραστείτε την ευθύνη σταδιακά: Δώστε στο παιδί μικρές αρμοδιότητες ανάλογα με την ηλικία του. Η εμπιστοσύνη χτίζεται με πράξεις.
- Μην κρίνετε τους αριθμούς: Οι τιμές του σακχάρου δεν είναι βαθμοί σε διαγώνισμα. Είναι απλώς δεδομένα που μας δείχνουν τι πρέπει να κάνουμε μετά. Όταν αφαιρέσετε το συναίσθημα της «αποτυχίας» από τις μετρήσεις, το παιδί θα νιώθει πιο άνετα να μοιραστεί την αλήθεια μαζί σας.
Η ισορροπία είναι δύσκολη. Ο στόχος όμως δεν είναι να έχουμε ένα παιδί με «τέλειο» σάκχαρο που είναι ψυχολογικά εξαντλημένο, αλλά ένα παιδί που νιώθει ικανό, ανεξάρτητο και ασφαλές. Η υποχώρηση από τον απόλυτο έλεγχο δεν σημαίνει λιγότερη αγάπη, σημαίνει περισσότερη εμπιστοσύνη στο μέλλον του παιδιού σας.
—————————————————————————————————-
Το περιεχόμενο του άρθρου αντλείται από τις τρέχουσες κατευθυντήριες οδηγίες διεθνών οργανισμών για τον Διαβήτη (όπως η ADA και η ISPAD) και τις σύγχρονες πρακτικές ψυχοκοινωνικής υποστήριξης για οικογένειες με Τύπο 1. Στο Despina Foundation, η ενημέρωση μας συμβαδίζει πάντα με τα νεότερα ιατρικά δεδομένα, με στόχο την ασφάλεια και την ποιότητα ζωής του παιδιού.